Self-care, czym właściwie jest?

Self – care to hasło, które jest równie istotne, co modne. Można zauważyć je na koszulkach, materiałach reklamowych i w wielu postach, publikowanych w mediach społecznościowych.

„Bądź dla siebie dobry”, „zadbaj o siebie i swoje potrzeby”, „na pierwszym miejscu stawiaj siebie” – to zaledwie kilka zdań, których celem jest zachęcenie czytelnika do troski o siebie. Jednak w praktyce, wielu osobom zdarza się zatracać granicę między zdrowym dbaniem o siebie, a postawą która może mieć znamiona egoistycznej. Czym jest self- care i jak troskliwie podchodzić do siebie by jednocześnie nie zatracać empatii wobec innych?

Self – care – co to takiego?

Pojęcie oznacza świadome dbanie o swoje zdrowie na każdej płaszczyźnie: fizycznej, emocjonalnej i psychicznej. To umiejętność dostrzegania swoich potrzeb, emocji czy granic, by ostatecznie reagować na różne sytuacje życiowe w sposób wspierający – w zgodzie z postawą szacunku do siebie.

Self – care, jako termin psychologiczny, odnosi się do wszelkich działań sprzyjających dobrostanowi. Zachowania te dotyczą zarówno zdrowego snu, odpoczynku, aktywności fizycznej, jak i pozwalania sobie na odpoczynek czy umiejętnego korzystania ze wsparcia innych.

Działanie te stanowią również profilaktykę – to forma higieny psychicznej, by nie dopuścić do stanu frustracji czy przeciążenia, które prowadzić mogą do poważnych problemów zdrowotnych.

Self – care: samoopieka czy egoizm?

U podstaw egoizmu stoi zaspokajanie swoich potrzeb kosztem innych, bez autorefleksji i przewidywania, jaki jest wpływ podejmowanych działań na otoczenie. Samoopieka to z kolei równowaga: troszczenie się o siebie przy jednoczesnym poszanowaniu wartości i potrzeb innych. Zakładając, że to właśnie dbanie o dobrostan psychiczny pozwala być obecnym i uważnym na ludzi.

Doświadczając przemęczenia, stresu, frustracji trudno zachować spokój, cierpliwość, pogodny stan, a to nie sprzyja realizowaniu się w roli partnera, rodzica czy pracownika. Stan emocjonalnego wypalenia powoduje, iż impulsywne reakcje mają miejsce częściej, a empatyczne podejście do otaczającego świata jest o wiele trudniejsze i wymaga większego wydatku energetycznego. Self – care jest w takich momentach producentem naszego „wewnętrznego paliwa”, pozwalającego realizować się z zachowaniem spokoju i życzliwości.

Jak to działa? Najlepszym przykładem jest popularne porównanie, znane podróżującym samolotami: maskę tlenową w pierwszej kolejności zakłada osoba dorosła, a później dziecko. Bo dopiero gdy dorosły zabezpieczy siebie, będzie w stanie zdroworozsądkowo pomóc najbliższym.

Gdzie kończy się troska o siebie, a zaczyna egoizm?

Te granice bywają bardzo subtelne, zależne od intencji.

Gdy intencje płyną z poziomu świadomości i ogólnej troski, w zgodzie z myślą „Dbam o siebie, żeby mieć wyższy poziom energii, czuć się dobrze, a dzięki temu w relacjach z otoczeniem funkcjonować zdrowo”, możemy mówić o self – care.

Jeśli jednak źródłem są działania z potrzeby kontroli lub z poziomu lęku, a przyświecająca myśl to: „Muszę o siebie lepiej zadbać, bo zasługuję na więcej niż inni i nie obchodzi mnie, co myślą i czują”, możemy myśleć o egoizmie. W praktyce, różnica ta zauważalna jest poprzez to, czy decyzje uwzględniają również troskę o innych. Jak rozpoznawać granice?

1. Zapytaj siebie: „Dlaczego to robię?” Czy motywacją jest faktyczna potrzeba zadbania o siebie, czy chęć uniknięcia odpowiedzialności lub konfrontacji?
2. Czy Twoje działania niosą długofalowe dobro nie tylko dla Ciebie, ale i otoczenia czy raczej stają się źródłem konfliktów i poczucia winy?
3. Self – care to systematyczna troska, a nie próby ucieczki od świata. Jeśli często dbasz o siebie w sposób, który odcina Cię od relacji – przyjrzyj się temu, by rozważyć czy źródło tych działań nie leży w potrzebie izolacji.
4. Jeśli samoopieka przynosi spokój, ulgę i większą równowagę – to dobry znak. Jeśli prowadzi do narastającej obojętności lub złości na innych – warto poszukać balansu.

Nie sama praktyka, a systematyczność i uważność czynią mistrza.

Podejmowanie nowych aktywności nie musi oznaczać wielkich zmian. Wbrew pozorom, to drobne, ale systematyczne i powtarzalne działania mają największą wartość. Oto kilka obszarów, na które warto zwrócić uwagę:

1. Ciało

• zadbaj o higienę snu: w miarę możliwości zasypiaj o stałych porach, dbając o sen na poziomie minimum 7 godzin
• pamiętaj o ruchu – spacer, joga, taniec, rozciąganie – pracuj z ciałem by znaleźć jak najlepsze połączenie i kontakt z sobą
• odżywiaj się z dbałością o szczegóły – bez skrajnych restrykcji, jednak uwzględniając odpowiednie bilansowanie diety i dostarczanie organizmowi niezbędnych składników
• relaksuj się – poprzez techniki oddechowe, aromaterapię, kąpiele, masaże

2. Umysł

• pozwól swojemu umysłowi i oczom odpocząć od ekranu telefonu, komputera czy telewizji – daj sobie czas by pobyć w ciszy, posłuchać spokojnej muzyki
• praktykuj uważne bycie w „tu i teraz”
• zadbaj o samorozwój – zamiast „scrollować” tablice znajomych na Facebooku, poświęć ten czas na przeczytanie czegoś inspirującego na papierze, dostarczając mniej bodźców przy jednoczesnym uczeniu się czegoś nowego

3. Emocje

• rozpoznawaj, nazywaj, komunikuj to, co czujesz
• stwórz swój własny dziennik wdzięczności i każdego dnia zapisuj co najmniej 3 rzeczy, za które czujesz wdzięczność danego dnia
• gdy czujesz przeciążenie – nie duś tego w sobie, porozmawiaj z kimś bliskim lub skorzystaj z pomocy specjalisty
• odpoczywaj – zasługujesz na to, by się zrelaksować. Pozwól sobie na odprężenie bez poczucia winy

4. Relacje

• asertywnie stawiaj granice w relacjach, dbając o swoje potrzeby
• daj sobie prawo do tego, by nie ze wszystkim się zgadzać – postępuj w zgodzie z tym, co czujesz
• dbaj o to, by otaczali Cię ludzie, przy których możesz być sobą
• wybaczaj sobie i innym – pamiętaj o wyrozumiałości wobec siebie

Głównym celem i założeniem pojęcia self – care  jest dążenie do równowagi w dbaniu o siebie i innych w zdrowych proporcjach.

To nie egoizm lecz wyraz szacunku wobec siebie i dobra droga do budowania zdrowych relacji z otoczeniem. Troska o siebie to nie luksus – to fundament do zdrowego życia.