Kiedy warto szukać wsparcia psychologa dla swojego dziecka?

Dzieci w każdym wieku mogą doświadczać różnorodnych trudności – związanych z wyzwaniami edukacyjnymi, relacjami z rówieśnikami czy porozumieniem z rodzicami i/lub nauczycielami. Kontakt z psychologiem dziecięcym może być ogromnym wsparciem, szczególnie jeśli pojawiają się niepokojące objawy u młodego człowieka, np. zmienia się jego zachowanie, postawa czy stosunek do siebie lub rodziny.

Niepokojące objawy – kiedy warto zgłosić się do psychologa z dzieckiem?

Rodzice często nie wiedzą, czy dane zachowanie „to już problem”, czy jeszcze „etap rozwojowy”, dlatego warto sprawdzić, czy to, co obserwują, powinno niepokoić. Poszukiwanie odpowiedzi, wsparcia oraz zgłoszenie się do psychologa nie jest powodem do wstydu czy poniesieniem rodzicielskiej porażki, a świadczy o ogromnej dojrzałości rodziców dziecka, ich trosce i odpowiedzialności.

Myśląc o wsparciu dziecka, warto uwzględnić moment, w jakim jest rodzina oraz samo dziecko.

We wczesnym wieku zaalarmować mogą rodziców zachowania związane z osiąganiem lub nie kamieni milowych przez dziecko, takich jak np. siadanie, chodzenie czy nawiązywanie więzi z innymi.

W sytuacji, kiedy młody człowiek zaczyna uczęszczać do placówki – lęk, niepokój, stres mogą być całkowicie normalnymi reakcjami na nową sytuację. Wyzwania związane z wejściem w nową grupę rówieśniczą, zaadaptowaniem się do sytuacji, często wymagają czasu, spokoju i uważnego wspierania przez rodzinę, a niekoniecznie (jeśli objawy nie są bardzo nasilone i nie utrudniają funkcjonowania dziecka) konsultacji z psychologiem.

W wieku nastoletnim, rodzice młodzieży martwią się zmianami w zachowaniu dzieci – ich buntem, niezgodą, chęcią decydowania o sobie – często nie wiedzą, jak się zachować i co robić, aby wspierać autonomie dziecka, a jednocześnie wyznaczać rodzicielskie granice.

Różne reakcje emocjonalne mogą być też związane z ważnymi dla dziecka wydarzeniami np. przeprowadzka przyjaciela, utratą zwierzaka, rodzinnymi problemami finansowymi/zdrowotnymi.

Przeczytaj także: Lęk rodziców w obliczu Pierwszego Dnia Szkoły: jak sobie z nim radzić i jak może wpłynąć na dzieci?

Objawy u dziecka, które powinny zaalarmować rodzica:

a) Objawy emocjonalne:

• długotrwały smutek, lęki, przygnębienie,
• wybuchy złości, agresji, drażliwość,
• trudności z kontrolą emocji, wycofanie się z relacji.

b) Objawy behawioralne:

• regres (np. moczenie, ssanie kciuka),
• zaburzenia snu, odżywiania,
• unikanie szkoły, izolacja.

c) Zmiany w funkcjonowaniu codziennym:

• pogorszenie wyników w nauce,
• odmowa wykonywania codziennych czynności,
• wyraźne różnice między zachowaniem w domu a poza nim.

Ważne, aby zauważyć, jak długo trwają objawy, co mogło wpłynąć na zmianę funkcjonowania u dziecka, czy było jedno wydarzenie, które wpłynęło na zachowanie dziecka, czy może szereg, postępujących, małych przemian w funkcjonowaniu młodego człowieka.

W czym psycholog dziecięcy może pomóc dziecku i rodzinie?

Psycholog może pomóc nie tylko dziecku, ale również całej rodzinie. Rodzina jest systemem, kiedy dziecko doświadcza trudności, rodzice często potrzebują wskazówek oraz realnego wsparcia, co mogą robić, aby mu pomóc w trudnych chwilach.

Wsparcie dziecka:

• rozwój umiejętności emocjonalnych i społecznych np. rozpoznawanie i nazywanie swoich emocji i potrzeb, umiejętności regulowania emocji w sposób bezpieczny dla siebie i innych,
• rozpoznanie zaburzeń rozwojowych lub psychicznych (np. ADHD, depresji, zaburzeń lękowych),
• wsparcie w trudnościach z rówieśnikami i nauczycielami, opracowanie strategii pomocowych,
• budowanie pozytywnego obrazu siebie – wzmacnianie samooceny, wiary w siebie, budowanie silnego i zdrowego poczucia własnej wartości,
• ćwiczenie zachowań asertywnych oraz wspólnotowych i relacyjnych,
• wsparcie w zintegrowaniu się z grupą rówieśniczą,
• pomoc w rozwiązywaniu konfliktów z nauczycielami, trenerami, instruktorami,
• wsparcie psychologiczne w trudnych sytuacjach rodzinnych np. choroba lub utrata rodzica, rozwód,
• rozpoznanie mocnych stron dziecka, rozwijanie jego predyspozycji i pewności siebie.

Wsparcie rodziców:

• zrozumienie przyczyn zachowania dziecka,
• wsparcie w budowaniu zdrowej komunikacji i relacji ze sobą nawzajem oraz z dzieckiem,
• pomoc w zrozumieniu temperamentu dziecka oraz jego indywidualnych potrzeb,
• wskazówki wychowawcze dostosowane do dziecka, a nie „ogólnych zasad”,
• wsparcie emocjonalne w trudnych sytuacjach życiowych, wychowawczych czy indywidualnych,
• opracowanie strategii radzenia sobie np. z wybuchami złości u dziecka, nierespektowaniem granic czy nocnym moczeniem.

Przeczytaj także: Samodzielność dzieci. Jak budować i rozwijać autonomię, jednocześnie zapewniając opiekę rodzicielską?

Jak wygląda wizyta u psychologa dziecięcego? (od strony praktycznej)

Psycholog podchodzi indywidualnie do każdej rodziny i dziecka. Chce poznać nie tylko trudności i objawy, z jakimi zgłasza się rodzina, ale również kontekst życiowy, funkcjonowanie w szkole, w grupie rówieśniczej, na zajęciach dodatkowych.

Ważne jest też subiektywne postrzeganie dziecka przez każdego z rodziców oraz to, jak dziecko myśli i mówi o sobie.

Przykładowy plan spotkań psychologa z rodziną

Wstępne spotkanie (z rodzicem / rodzicami)

• zbieranie wywiadu, poznanie kontekstu sytuacji, tego, co niepokoi, omówienie celu wizyt oraz potrzeb rodziny.

Spotkania z dzieckiem

• nawiązanie kontaktu z dzieckiem, stworzenie bezpiecznej i przyjaznej atmosfery bez względu na wiek młodego człowieka,
• poznanie dziecka poprzez zabawę, rysunek, rozmowę – w zależności od wieku, wykorzystywanie różnych pomocy, aby zrozumieć, co dzieje się z dzieckiem i jakiej pomocy najbardziej potrzebuje,
• praca nad konkretnymi trudnościami (np. lękiem, złością, relacjami) w zależności od ustaleń z dzieckiem i rodzicami, opracowanie strategii i planu pracy na podstawie uzgodnione cele terapeutyczne.

Współpraca z rodzicem

• psychoedukacja, wspólne ustalanie strategii wsparcia dziecka, wspieranie w bieżących trudnościach,
• zaplanowanie kolejnych spotkań z rodzicami z poszanowaniem praw dziecka oraz tajemnicy zawodowej psychologa.

Liczba oraz długość spotkań zleży od zgłaszanych trudności, sposobu pracy psychologa i przede wszystkim celów, jakie zostaną ustalone z rodziną. Czasami konsultacja z psychologiem kończy się na jednej lub dwóch wizytach, czasami jest włączana terapia psychologiczna dziecka nakierowana na rozwiązanie konkretnej trudności.

Podsumowanie – Z troski, nie z paniki

• Zachęta do obserwacji dziecka, ale bez nadmiernego niepokoju.
• Lepiej zgłosić się wcześniej, niż czekać, aż trudności się pogłębią.
• Wsparcie psychologiczne to nie etykieta – to zasób.
• Zachęta: Jeśli coś Cię niepokoi, zaufaj swojej intuicji – to najlepszy kompas.

Bibliografia:

Jankowiak, B., Kołodziej-Zaleska, A. (2020)., Psychologiczne aspekty zdrowia dzieci i młodzieży., Poznań,  Wydawnictwo Naukowe UAM.

Kozłowska, A. (2022)., Wsparcie psychologiczne dzieci i młodzieży – wczesna interwencja i współpraca z rodziną. „Psychoterapia”, 3(206), 77–89.

Weisz, J. R., Bearman, S. K., Santucci, L. (2017). Efficacy and effectiveness of child and adolescent psychotherapy: A review of the evidence base. Psychological Bulletin, 143(2), 147–162.