Jak zapobiegać nawrotom uzależnienia?
Jak zapobiegać nawrotom uzależnienia? Nawet jeśli kiedyś się potknąłeś
Wiele osób wychodzących z uzależnienia żyje z cichym lękiem: „A co, jeśli wrócę do picia?”, „Co, jeśli znowu sięgnę po substancję?”. Ten niepokój jest zrozumiały. Nawroty w uzależnieniach zdarzają się często i nie oznaczają, że terapia była bez sensu albo że człowiek poniósł porażkę.
Współczesna terapia uzależnień traktuje nawrót nie jako jednorazowe wydarzenie, lecz jako proces. Dlatego zapobieganie nawrotom uzależnienia polega przede wszystkim na rozpoznawaniu zagrożeń, budowaniu nowych sposobów radzenia sobie i reagowaniu, zanim dojdzie do utraty kontroli.
Nawroty w uzależnieniach – dlaczego się zdarzają?
Nawroty w uzależnieniach nie wynikają wyłącznie z braku silnej woli. Psychologiczne mechanizmy uzależnienia sprawiają, że nawet po długim okresie abstynencji mogą pojawić się myśli, emocje lub sytuacje zwiększające ryzyko powrotu do nałogu.
Przyczyny nawrotów są zwykle złożone. Znaczenie mają zarówno czynniki wewnętrzne, jak i czynniki zewnętrzne. Utrata bliskiej osoby, traumatyczne zdarzenia, stresujące sytuacje, problemy emocjonalne, lęk czy depresja mogą zwiększać podatność na nawrót. Nie bez znaczenia pozostają także zaburzenia snu, brak motywacji, emocjonalna chwiejność czy zaburzenia relacji interpersonalnych.
Właśnie dlatego zapobieganie nawrotom uzależnienia wymaga patrzenia na całe życie człowieka, a nie tylko na samą substancję.
Jak rozpoznać nawrót, zanim do niego dojdzie?
Wiele osób wyobraża sobie nawrót jako moment sięgnięcia po alkohol lub narkotyk. Tymczasem proces nawrotu uzależnienia zaczyna się znacznie wcześniej.
Sygnały ostrzegawcze nawrotu często pojawiają się na długo przed sięgnięciem po substancję. Mogą obejmować pogorszenie nastroju, wycofanie społeczne, zaniedbywanie obowiązków czy utratę zainteresowania terapią.
Do częstych objawów należą:
- uczucie napięcia,
- przygnębienie,
- zaburzenia snu,
- zaburzenia myślenia,
- zaburzenia w samoocenie,
- zaburzenia w podejmowaniu decyzji,
- zaburzenia w ocenie rzeczywistości,
- zaburzenia w skuteczności działania,
- zaburzenia w codziennym funkcjonowaniu.
Rozpoznawanie symptomów nawrotów jest jednym z najważniejszych elementów zdrowienia. Im wcześniej zauważymy problem, tym większe są możliwości zatrzymania nawrotu.
Fazy nawrotu alkoholizmu i proces nawrotu uzależnienia
Specjaliści podkreślają, że proces nawrotu uzależnienia zwykle przebiega etapami. Fazy nawrotu alkoholizmu nie zawsze wyglądają identycznie, jednak można zauważyć pewne powtarzające się schematy.
Pierwsza faza nawrotu wiąże się często z narastającym stresem i trudnościami emocjonalnymi. Pojawiają się problemy psychiczne, zmęczenie i spadek czujności.
Druga faza nawrotu alkoholizmu obejmuje coraz silniejsze myśli o substancji, idealizowanie dawnych doświadczeń i osłabienie motywacji do utrzymywania abstynencji.
W kolejnej fazie dochodzi do zachowań zwiększających ryzyko sięgnięcia po substancję. To moment, w którym szczególnie potrzebne są umiejętności radzenia sobie oraz wsparcie otoczenia.
Ostatecznie może pojawić się wystąpienie nawrotu choroby. W przypadku alkoholu mogą rozwinąć się objawy nawrotu alkoholowego oraz objawy nawrotu choroby alkoholowej. Nawroty alkoholowe nie pojawiają się jednak z dnia na dzień – zwykle poprzedza je cały proces.
Czynniki ryzyka nawrotu – na co uważać?
Czynniki ryzyka nawrotu różnią się u poszczególnych osób. Dlatego tak ważne jest poznanie własnych słabych punktów.
Do najczęściej spotykanych należą: stresujące sytuacje, problemy emocjonalne, zaburzenia emocjonalne, konflikty rodzinne, zaburzenia relacji interpersonalnych, izolacja społeczna, brak wsparcia, trudności w rozwoju osobistym i niezdrowy tryb życia.
Czynniki wyzwalające nawroty mogą być bardzo indywidualne. Dla jednej osoby będzie to samotność, dla innej spotkanie ze starymi znajomymi, a dla jeszcze innej przeciążenie obowiązkami.
Dlatego analiza emocji i obserwacja własnych reakcji są tak ważne w procesie zdrowienia.
Jak skutecznie zapobiegać nawrotom?
Zapobieganie nawrotom uzależnienia nie polega na ciągłej walce ze sobą. Chodzi raczej o budowanie życia, w którym ryzyko nawrotu staje się mniejsze.
Pomagają w tym: samoobserwacja i analiza emocji oraz techniki relaksacyjne, ale także: aktywne spędzanie wolnego czasu, higiena snu, regularna terapia oraz rozwijanie umiejętności radzenia sobie.
Wiele osób prowadzi również zapiski z samoobserwacji. Dzięki nim łatwiej zauważyć wzorce zachowań i czynniki wyzwalające nawroty.
Ogromne znaczenie ma także poczucie sprawczości. Im bardziej człowiek wierzy, że potrafi wpływać na swoje decyzje, tym łatwiej reaguje na pierwsze objawy zagrożenia.
Plan zapobiegania nawrotom
Jednym z najskuteczniejszych narzędzi jest indywidualny plan zapobiegania nawrotom.
Taki plan może zawierać: listę czynników ryzyka nawrotu, własne sygnały ostrzegawcze nawrotu, osoby, do których można zadzwonić, działania podejmowane w sytuacji kryzysu, sposoby redukowania napięcia i miejsca oferujące pomoc.
Indywidualny plan zapobiegania nawrotom pomaga podejmować decyzje zanim emocje przejmą kontrolę. To szczególnie ważne wtedy, gdy pojawiają się zaburzenia w utrzymywaniu abstynencji.
Leczenie nawrotów – kiedy szukać pomocy?
Jeżeli pojawił się nawrót, nie oznacza to końca drogi. Leczenie nawrotów jest częścią procesu zdrowienia wielu osób.
Pomoc osobie uzależnionej może obejmować psychoterapię, konsultacje psychiatryczne, grupy wsparcia lub ponowny kontakt z terapeutą. Coraz częściej stosowana jest także terapia nawrotów, która pomaga zrozumieć przyczyny nawrotów i wypracować nowe strategie działania.
Dzięki terapii nawrotów wiele osób odzyskuje poczucie wpływu na własne życie. Dzięki terapii nawrotów można lepiej rozumieć proces nawrotu uzależnienia, a dzięki terapii nawrotów łatwiej zauważać zagrożenia na wcześniejszym etapie.
W niektórych sytuacjach potrzebny może być specjalistyczny ośrodek leczenia lub ośrodek leczenia uzależnień. Jeśli występuje Alkoholowy Zespół Abstynencyjny, konieczna może okazać się również detoksykacja.
Kiedy szczególnie wzrasta ryzyko nawrotu?
Nie każdy kryzys prowadzi do nawrotu uzależnienia, jednak warto wiedzieć, że istnieją sytuacje szczególnie zwiększające ryzyko. Czynniki ryzyka nawrotu obejmują zarówno codzienne trudności, jak i poważne wydarzenia życiowe. Do najczęstszych należą utrata bliskiej osoby, problemy finansowe, konflikty rodzinne, przeciążenie obowiązkami czy przewlekły stres. U części osób pojawiają się również zaburzenia w funkcjonowaniu psychospołecznym, zaburzenia w aktywności życiowej oraz zaburzenia w rozwoju osobistym, które stopniowo osłabiają motywację do utrzymywania abstynencji.
Czynniki wyzwalające nawroty mogą być związane także z pogarszającym się samopoczuciem. Objawy nawrotu choroby alkoholowej często poprzedzają problemy psychiczne, zaburzenia emocjonalne, zaburzenia myślenia czy zaburzenia w samoocenie. Pojawia się lęk, przygnębienie, uczucie napięcia, a czasem także zaburzenia w podejmowaniu decyzji i zaburzenia w ocenie rzeczywistości. W takich momentach osoba uzależniona może mieć poczucie, że traci wpływ na własne życie.
Warto pamiętać, że czynniki wyzwalające nawroty nie muszą oznaczać wystąpienia nawrotu choroby. Właśnie wtedy największe znaczenie mają umiejętności zaradcze, konstruktywne sposoby radzenia sobie oraz wsparcie otoczenia. Pomocna bywa grupa terapeutyczna, kontakt z terapeutą lub szybka konsultacja w miejscu takim jak specjalistyczny ośrodek leczenia czy ośrodek leczenia uzależnień. Im wcześniej zauważymy objawy nawrotu alkoholowego lub inne sygnały ostrzegawcze nawrotu, tym większe są możliwości zatrzymania nawrotu.
Nawrót nie przekreśla zdrowienia
Osoba uzależniona często interpretuje nawrót jako dowód własnej słabości. Tymczasem psychoterapeuci proces nawrotu opisują jako zjawisko, które można zrozumieć, zatrzymać i wykorzystać do dalszej pracy nad sobą.
Nawroty narkotykowe, nawroty alkoholowe czy problemy dotyczące narkotyków czy hazardu nie przekreślają wcześniejszych osiągnięć. Ważne jest, aby po potknięciu jak najszybciej wrócić do działań wspierających zdrowienie.
Jeżeli została postawiona diagnoza uzależnienia, warto pamiętać, że zdrowienie nie polega na byciu idealnym. Polega na uczeniu się nowych sposobów życia. A zapobieganie nawrotom uzależnienia jest procesem, który można rozwijać każdego dnia.
Przeczytaj także:
Potrzebujesz wsparcia? Dołącz do Wetalk już dziś i zacznij dbać o swoje zdrowie emocjonalne!
Nic nie szkodzi!
Konsultacja psychologiczna już od 109 PLN
