Jak przygotować dziecko na pierwszy dzień w nowej szkole?

Niemal każdy pierwszy raz napawa strachem, a pierwszy dzień w nowej szkole to bardzo ważna i zwykle przełomowa chwila w życiu młodego człowieka.

To doświadczenie bywa jednocześnie źródłem ekscytacji, długo wyczekiwanej chwili, radości, ale i stresu, strachu, lęku. Dlatego też wsparcie ze strony opiekunów odgrywa kluczową rolę. Sposób, w jaki najbliższe otoczenie odpowiada na emocje i uczucia dziecka, stanowić może fundament określający czy nowe miejsce stanie się dla niego pełnym ekscytacji wyzwaniem i przygodą, czy raczej obciążającym i destabilizującym doświadczeniem.

Jak rozpoznać, że dziecko przeżywa myśl o rozpoczęciu nowej szkoły?

Każde dziecko jest inne – nie zawsze potrafi w jasny i prosty sposób nazywać, wyrażać i opisywać emocje. Dlatego warto (a wręcz należy), obserwować i zwracać uwagę na sygnały w słowach, zachowaniach czy gestach, które wysyłają dzieci. Wszystko po to, by w porę zauważyć zmiany, które mogą świadczyć o stresie, napięciu i lęku przed nową szkołą. Właśnie dzięki temu, jako dorośli, możemy odpowiednio zaopiekować się tymi emocjami i myślami, które utrudniają delikatne wejście na nowy etap w życiu dziecka. Jakie sygnały powinny zwrócić uwagę czujnego i troskliwego dorosłego? Zmiany dostrzegać możemy w czterech obszarach: behawioralnym, poznawczym, wegetatywnym i emocjonalnym:

• behawioralny związany jest bezpośrednio z zachowaniem: wycofaniem z kontaktów rówieśniczych, zahamowaniem lub pobudzeniem w zakresie dotychczasowych aktywności, rozdrażnieniem
• poznawczy, czyli obszar obejmujący procesy myślenia, jak trudności z koncentracją, pamięcią, sprawianie wrażenia bycia nieobecnym czy zmiany w postrzeganiu siebie: pod kątem samooceny, własnych możliwości
• wegetatywny, dotyczący funkcji organizmu – obejmować może trudności ze snem: zasypianie, nocne wybudzanie, nadmierna senność lub bezsenność, koszmary nocne, ale i zmiany łaknienia i objawy somatyczne: bóle brzucha, głowy – i inne symptomy z poziomu ciała, które nie mają wyraźnej przyczyny medycznej
• emocjonalny, mogący objawiać się obniżonym nastrojem, trudnościami w odczuwaniu radości

Ponadto, warto zachować uważność podczas rozmów z dzieckiem o nowej placówce. Uwagę zwrócić powinno unikanie wątku szkoły, czyli milczenie lub szybka zmiana tematu. Dziecko przeżywające nadchodzący etap może wykazywać też duże zainteresowanie szczegółami dotyczącymi szkoły, poprzez zadawanie licznych pytań. Mogą one stanowić zwykłe zaciekawienie i próbę jak najdokładniejszego rozeznania by móc się przygotować, jednak warto zwrócić uwagę na sposób formułowania pytań, energię z jaką dziecko je zadaje.

Każdy sygnał można zinterpretować na dwa sposoby: zarówno jako problem, którym należy się zaopiekować by wesprzeć emocjonalnie dziecko, jak i jego naturalną reakcję na nadchodzącą zmianę. W tym przypadku uważność i empatia rodzica stanowią kluczową rolę w rozpoznaniu, z czym boryka się podopieczny.

Czy ja – jako rodzic – jestem gotowy, by puścić dziecko do szkoły?

Nie tylko dziecko mierzy się z trudnymi emocjami na myśl o nowym środowisku szkolnym. Dorośli również mogą odczuwać lęk, obawy, smutek lub poczucie braku gotowości na otwarcie nowego rozdziału. Niewypowiedziane lęki rodzica mogą przenikać do emocjonalnego świata dziecka, które zdecydowanie lepiej, niż mogą wyobrażać sobie dorośli, obserwuje subtelne zmiany w zachowaniu, gestach czy mimice. Z tej perspektywy, wsparcie dziecka to nie tylko liczne rozmowy z młodym człowiekiem, ale i szczere spojrzenie na siebie, swoje przeżycia i własne emocje. By wejść głębiej w ten świat, dorosły może odpowiedzieć przed sobą na kilka pytań:

• Jakie odczucia dominują: duma i radość, że moje dziecko rozpoczyna nowy, samodzielny etap czy bardziej przygnębienie i lęk przed zmniejszeniem bliskości z dzieckiem, utraty kontroli nad tym, co dzieje się z nim poza domem?
• Na ile wierzę, że moje dziecko poradzi sobie z nowymi obowiązkami i relacjami, a na ile mam wątpliwości co do jego samodzielności?
• Czego bardziej dotyczą moje obawy: bezpieczeństwa fizycznego i emocjonalnego mojego dziecka czy mojej własnej potrzeby kontroli, by móc zareagować w razie potrzeby?
• Na ile naprawdę potrafię zaufać nowemu środowisku: dyrekcji, nauczycielom, a na ile dominuje przekonanie, że tylko ja jako rodzic wiem, co dla mojego dziecka najlepsze?
• Jakie są moje własne wspomnienia ze szkoły i jak wpływają na moje wyobrażenia o możliwych doświadczeniach dziecka?
• Jakie trudne lub traumatyczne doświadczenia z mojego życia mogą blokować pozytywne myśli o nadchodzącym etapie?

Odpowiedzi na te pytania mogą pomóc dostrzec, czy to nie opiekun potrzebuje w pierwszej kolejności oswojenia własnych emocji, aby móc wspierać dziecko w zdrowy sposób.

Jak wspierać, by nie generować lęku i przerażenia?

Pierwszym, ważnym krokiem jest uświadomienie sobie, że dzieci bardzo często „czytają między wierszami” nie tylko wypowiadane słowa, ale także mimikę gesty, ton głosu, tempo wypowiedzi i wiele innych mikro reakcji mogących świadczyć o zdenerwowaniu rodzica.

Dziecko odbierające sprzeczne sygnały od opiekuna, który zlękniony i niepewny mówi dziecku „nie martw się, wszystko będzie dobrze”, dodatkowo wyczuwa obecny niepokój przyjmując go do siebie. Co w takim razie może zrobić dorosły?

• Normalizować emocje – pokazywać, że odczuwanie lęku jest naturalne i przejściowe zwłaszcza przy całkiem nowych doświadczeniach.
• Używać języka ciekawości, a nie zagrożenia – opisywać szkołę jako miejsce, w którym można odkrywać nowe rzeczy i poznawać ludzi.
• Zachować spokój przy pojawiających się pytaniach – odpowiadać rzeczowo, bez przesadnych ostrzeżeń czy katastroficznych scenariuszy.
• Unikać nadmiernego instruowania – zbyt wiele porad naraz może wzmocnić stres, sugerując, że sytuacja jest trudniejsza, niż w rzeczywistości.

Przykładowe sformułowania wspierające:

• „Rozumiem, że możesz odczuwać lęk lub stres. To naturalne, gdy dopiero poznajesz nowe miejsce. Ja też tak kiedyś miałam.”
• „Ciekawe, jak będzie wyglądała Twoja nowa klasa. Może razem narysujemy, jak ją sobie wyobrażasz?”
• „Jestem ciekawa, jakie osoby poznasz pierwszego dnia. Jak czujesz, co jest dla Ciebie najważniejsze?”
• „Jeśli poczujesz się nieswojo pamiętaj, że zawsze możesz porozmawiać z wychowawcą w szkole, a ze mną w domu.”
• „To nowa przygoda – czasem początki są trudne, ale przynoszą fajne znajomości i doświadczenia.”

Przygotowanie dziecka na pierwszy dzień w nowej szkole to nie tylko zakupy przyborów szkolnych. To przede wszystkim wsparcie małego człowieka w przeżywaniu emocji, uważność na wysyłane sygnały, ale i praca nad własną gotowością do samodzielnego doświadczania świata przez dziecko. Im spokojniejszy i pewny rodzic, tym większa szansa dla młodego człowieka, by weszło w nowy etap z ciekawością, a nie strachem.